Μια μεγάλη Κυρία του Διστόμου και της πνευματικής ζωής του, η συγγραφέας και ποιήτρια Καίτη Μανωλοπούλου – Κα’ί’λη, άφησε το Σάββατο την τελευταία της πνοή στην Αθήνα όπου γεννήθηκε και έζησε, έχοντας όμως πάντα την καρδιά και την έγνοια της στο τόπο καταγωγής της – την βασική πηγή έμπνευσής της! Η κηδεία της θα γίνει την Τρίτη, στο Δίστομο.
Η Καίτη Μανωλοπούλου, πτυχιούχος της Γαλλική Σχολή Saint Joseph και υπάλληλος της Εθνικής Τράπεζας, άφησε πλούσιο συγγραφικό και ποιητικό έργο, το οποίο επικεντρώνεται κυρίως στην ιστορική μνήμη του Διστόμου – με κέντρο την Σφαγή του 1944 – καθώς και σε λυρικές, βιωματικές ποιητικές συλλογές. Ενώ ήταν από τα ιδρυτικά μέλη της αρχικής ομάδας που έθεσαν τις βάσεις και δημιούργησαν το Λαογραφικό Μουσείο Διστόμου το οποίο π- εμπλουτισμένο – ήταν μέχρι πρόσφατα λειτουργικό τμήμα του Μουσείου Θυμάτων Ναζισμού.
Έχοντας ζήσει πολλά καλοκαίρια, κυρίως νεώτερη αλλά και αργότερα, στο Δίστομο η βιωματική της σχέση με αυτό (γενέθλια γη της μητέρας της Αγγελικής- το γένος Κα’ί’λη), και τους απλούς ανθρώπους ήταν αυθεντική, αμεσολάβιτη και καθαρή – κάτι που περνά στο συγγραφικό της έργο. Έργο το οποίο δούλευε με ψυχή αλλά και ερευνητική ματιά και με γλώσσα που κρατά ” δεμένο” τον αναγνώστη. Σημαντικοί σταθμοί στην ζωή της ο γάμος της με τον ομότεχνό της ποιητή Τάκη Μανωλόπουλο και η δολοφονία από την Χούντα του εξαδέλφου της Διστομιτη φοιτητή της Σχολής Καλών Τεχνών Γιάννη Κα’ί’λη. Η ανακήρυξη του οποίου πριν μερικούς μήνες ως πτυχιούχου (επί τιμή) της Σχολής του σε μεγάλη εκδήλωση στο ΕΜΠ, ήταν τελευταία δημόσια εμφάνισή της.
Η εργογραφία της – το μεγαλύτερο μέρος της οποίας κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Βεργίνα – είναι πλούσια.Ας δούμε τα βιβλία της ταξινομημένα σε πεζά και ποίηση:
Ιστορικά Χρονικά & Μαρτυρίες (Δίστομο)
- “Ο αθέριστος Ιούνης. Δίστομο, 10 Ιουνίου 1944” (έκδοση 2013). Πρόκειται για το εμβληματικότερο έργο της. Αποτελεί μια εκτενή ιστορική καταγραφή του ολοκαυτώματος του Διστόμου. Η συγγραφέας έχασε συγγενείς της στη σφαγή (παππού και θείες) και περιγράφει την ειρηνική ζωή του χωριού πριν τον Β’ Π.Π., την ίδια τη μέρα της Σφαγής και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στους επιζώντες και τον τόπο. Η αφήγηση ειναι βασισμένη σε αυθεντικές μαρτυρίες γυναικών που επιβίωσαν και προσωπικές αναμνήσεις και ντοκουμέντα: Στο βιβλίο αυτό αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά οι – εντελώς αντίθετες μεταξύ τους – εκθέσεις των Γερμανών για το πώς έγινε η Σφαγή: Η πρώτη, η “επίσημη” του επικεφαλής λοχαγού των Ναζί που εμφάνιζε τους κατοίκους και τα γυναικόπαιδα ως δήθεν …ταμπουρωμένους …αντάρτες στο χωριό που σκοτώθηκαν κατά την … μάχη .Και αυτή που έμενε κρυφή και είχε συνταχθεί από τον συμμετέχοντα στην Σφαγή επικεφαλής της Στρατιωτικής Αστυνομίας που περιέγραφε τα πράγματα όπως έγιναν – ένα άγριο έγκλημα κατά αμάχων, κλεισμένων στα σπίτια τους… Το βιβλίο κυκλοφορεί σε Γερμανία και Αυστρία σε μετάφραση της αυστριακής Μίχαελα Πρίντζινγκερ.
- Δαμάζοντας την Κίρκη: Διστομίτες στην Αμερική” (2016). Το βιβλίο εστιάζει στη ζωή, τη μετανάστευση και τον αγώνα ανθρώπων που κατάγονταν από το πληγωμένο Δίστομο και αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν στην Αμερική, προσπαθώντας να ξαναχτίσουν τη ζωή τους χωρίς να ξεχάσουν τις ρίζες τους. Το βιβλίο παρουσιάζει τις ζωές και τις ιστορίες Διστομιτών μεταναστών στην Αμερική κατά τον 20ό αιώνα. Η συγγραφέας συγκεντρώνει προσωπικές αφηγήσεις, οικογενειακές διαδρομές και στοιχεία από την καθημερινότητα, τις παραδόσεις και την επαγγελματική ζωή τους στην ξενιτιά. Η Καίτη Μανωλοπούλου εξηγεί ότι το έργο συμπληρώνει προηγούμενα βιβλία της για τον τόπο (όπως το «Να ζεστάνουμε τις πέτρες στις πλαγιές του Διστόμου»,- πιο κατω), καλύπτοντας την εμπειρία της μετανάστευσης ως αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του χωριού. Περιγράφει την έρευνα ως ένα «ταξίδι» γεμάτο εκπλήξεις, όπου κάθε ζωή μοιάζει με παζλ που πρέπει να συναρμολογηθεί. * Κυκλοφόρησε και σε αγγλική έκδοση το 2022 με τίτλο Taming Circe: Distomites in America (μετάφραση Νίκου Θ. Παναγιωτάρα).
- “Να ζεστάνουμε τις πέτρες στις πλαγιές του Διστόμου” (2004): Πρόκειται για λαογραφικό έργο που εκδόθηκε με χορηγία του Δήμου Διστόμου. Η συγγραφέας, με την βαθιά προσωπική σύνδεση με τον τόπο καταγράφει αναμνήσεις, ήθη, έθιμα, επαγγέλματα και την καθημερινή ζωή του Διστόμου στον 20ό αιώνα, με έμφαση στο παρελθόν και στις παιδικές μνήμες. «Στο Δίστομο συνήθως – γράφει στον πρόλογο – μου ξεφεύγει το παρόν, γιατί ζω στο παρελθόν. Εκεί μόνον ζωντανεύουν οι παιδικές αναμνήσεις μου… Νιώθω σαν να πλανιέμαι μέσα σ’ ένα κλίμα παρελθόντος και παρόντος, που πάντα προτιμώ το πρώτο…>>
- Αναμνήσεις και μαρτυρίες, πενηντάχρονες ή άχρονες, Δίστομο 1944-1994 (έκδοση Δήμου Διστόμου, 1994).