24-07-26 Σοφία Ζαχαράκη στη βουλή για το άρθρο 16: «Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να εξάγει φοιτητές, καθηγητές και γνώση»
«Περισσότερες δυνατότητες, με περισσότερες εγγυήσεις» – Η Υπουργός Παιδείας παρουσίασε στη Βουλή το κυβερνητικό σχέδιο για την αναθεώρηση του άρθρου 16, τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων υπό αυστηρό κρατικό και ακαδημαϊκό έλεγχο και την παράλληλη, έμπρακτη ενίσχυση των δημόσιων ΑΕΙ
Την ανάγκη να αποκτήσει η Ελλάδα ένα σαφές, σύγχρονο και ολοκληρωμένο συνταγματικό πλαίσιο για την ανώτατη εκπαίδευση, με περισσότερες επιλογές για τους νέους αλλά και ισχυρότερες ακαδημαϊκές εγγυήσεις, ανέδειξε η Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, κατά την ομιλία της στη Βουλή για τη συνταγματική αναθεώρηση του άρθρου 16.
Η Υπουργός έθεσε στο επίκεντρο το πραγματικό κοινωνικό και εθνικό διακύβευμα της αλλαγής: τους χιλιάδες νέους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα για να πραγματοποιήσουν τις σπουδές που επιθυμούν, τις οικογένειες που επωμίζονται το υψηλό κόστος των σπουδών στο εξωτερικό και τους Έλληνες ακαδημαϊκούς και ερευνητές που διακρίνονται διεθνώς, χωρίς να διαθέτουν πάντοτε επαρκείς δυνατότητες επιστροφής.
«Δεν θέλουμε μια Ελλάδα που εξάγει φοιτητές και γνώση. Θέλουμε μια Ελλάδα που δημιουργεί επιλογές, προσελκύει γνώση και φέρνει ανθρώπους πίσω», υπογράμμισε.
Μια αντίφαση που πρέπει να αντιμετωπιστεί
Η Σοφία Ζαχαράκη επισήμανε ότι σήμερα ένας Έλληνας φοιτητής μπορεί να σπουδάσει σε μη κρατικό πανεπιστήμιο του εξωτερικού και να επιστρέψει με αναγνωρισμένο τίτλο, ενώ στην Ελλάδα λειτουργούν ήδη εκπαιδευτικοί φορείς των οποίων οι τίτλοι παράγουν επαγγελματικά δικαιώματα βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου.
Αυτό που εξακολουθεί να απουσιάζει, όπως τόνισε, είναι ένα πλήρες συνταγματικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο η Πολιτεία θα μπορεί να θέτει αυστηρές προϋποθέσεις, να επιβάλλει ακαδημαϊκές εγγυήσεις και να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
«Η συνταγματική απαγόρευση δεν εξαφάνισε τη μη κρατική ανώτατη εκπαίδευση. Την άφησε έξω από την Ελλάδα ή σε ένα θεσμικά ασαφές πεδίο μέσα στη χώρα», ανέφερε, εξηγώντας ότι η αναθεώρηση έρχεται να αντικαταστήσει τις γκρίζες ζώνες με διαφάνεια, αξιολόγηση και ασφάλεια δικαίου.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι δεν τίθεται ζήτημα κατάργησης του άρθρου 16 ούτε αμφισβήτησης των θεμελιωδών εγγυήσεων για την Παιδεία, την ακαδημαϊκή ελευθερία και τον ρόλο του δημόσιου πανεπιστημίου.
«Αναθεωρούμε τη συγκεκριμένη απαγόρευση που δεν επιτρέπει την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων, ακόμη και όταν αυτά πληρούν υψηλές ακαδημαϊκές προϋποθέσεις», σημείωσε.
«Περισσότερες δυνατότητες, με περισσότερες εγγυήσεις»
Η κεντρική αρχή της κυβερνητικής πρότασης, όπως την περιέγραψε η Υπουργός, συνοψίζεται στη φράση:
Περισσότερες δυνατότητες, με περισσότερες εγγυήσεις.
Η εκπαίδευση, όπως τόνισε, είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό. Δημόσιο αγαθό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί να παρέχεται αποκλειστικά από κρατικούς φορείς, αλλά ότι η Πολιτεία οφείλει να εγγυάται σαφείς κανόνες, ουσιαστική εποπτεία, διαφάνεια και υψηλά ακαδημαϊκά πρότυπα για κάθε πανεπιστήμιο, ανεξάρτητα από τη νομική του μορφή.
Η αναθεώρηση δεν πρέπει, σύμφωνα με την Υπουργό, να εξαντληθεί στην άρση μιας απαγόρευσης. Οφείλει να κατοχυρώσει τις εγγυήσεις της επόμενης ημέρας:
- την ακαδημαϊκή ελευθερία,
- την ενότητα έρευνας και διδασκαλίας,
- τη διαφανή αξιολόγηση του επιστημονικού προσωπικού,
- την ουσιαστική ακαδημαϊκή εποπτεία,
- την αυστηρή πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών.
«Δεν αρκεί η ετικέτα “μη κερδοσκοπικό”», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι ένα πανεπιστήμιο κρίνεται από την ποιότητα της διοίκησης και του προσωπικού του, την έρευνα που παράγει, τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιεί τους πόρους του και τη λογοδοσία του απέναντι στους φοιτητές και στην κοινωνία.
Νέος δρόμος για το brain gain
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η Σοφία Ζαχαράκη στις δυνατότητες που μπορεί να δημιουργήσει η αναθεώρηση για την επιστροφή Ελλήνων ακαδημαϊκών και ερευνητών.
«Το brain gain δεν είναι ένας αφηρημένος δείκτης. Είναι ο καθηγητής που θέλει να επιστρέψει χωρίς να εγκαταλείψει τη διεθνή του διαδρομή. Είναι η ερευνήτρια που θέλει να δημιουργήσει εδώ την ομάδα της. Είναι οι άνθρωποι που απέκτησαν γνώση και εμπειρία στο εξωτερικό και θέλουν να τις μεταφέρουν πίσω στην πατρίδα τους», ανέφερε.
Η δημιουργία ενός σταθερού, διαφανούς και διεθνώς ανταγωνιστικού περιβάλλοντος ανώτατης εκπαίδευσης μπορεί να μετατρέψει την Ελλάδα από χώρα εξαγωγής ανθρώπινου δυναμικού σε διεθνή ακαδημαϊκό προορισμό.
Έμπρακτη στήριξη του δημόσιου πανεπιστημίου
Η Υπουργός απέρριψε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό ότι η αναθεώρηση του άρθρου 16 υποκρύπτει πρόθεση εγκατάλειψης ή υποβάθμισης των δημόσιων πανεπιστημίων.
«Στηρίζουμε το δημόσιο πανεπιστήμιο. Ενισχύουμε τη χρηματοδότησή του. Ενισχύουμε τη διεθνοποίησή του. Βελτιώνουμε τη φοιτητική μέριμνα. Και το κάνουμε με πράξεις, όχι με διακηρύξεις», τόνισε.
Η Σοφία Ζαχαράκη αναγνώρισε τη σημαντική δουλειά των προηγούμενων πολιτικών ηγεσιών του Υπουργείου Παιδείας και ειδικότερα της Νίκης Κεραμέως και του Κυριάκου Πιερρακάκη, επισημαίνοντας ότι οι μεγάλες αλλαγές στην Παιδεία απαιτούν θεσμική συνέχεια, συνέπεια και συλλογική προσπάθεια.
Στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης εντάχθηκαν έργα και δράσεις άνω των 327 εκατ. ευρώ για εκπαιδευτικές και ερευνητικές υποδομές, ερευνητική αριστεία και διεθνοποίηση των δημόσιων ΑΕΙ.
Παράλληλα, μέσω του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026–2030 διατίθενται επιπλέον 115,85 εκατ. ευρώ για τη συντήρηση και την αναβάθμιση των υποδομών όλων των δημόσιων πανεπιστημίων.
Για τη φοιτητική στέγαση και τις πανεπιστημιακές υποδομές κινητοποιούνται συνολικά περισσότεροι από 1,1 δισ. ευρώ, μέσω Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα, του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου και της δωρεάς των τραπεζών.
Στο ποσό αυτό περιλαμβάνονται 226,36 εκατ. ευρώ για την ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση 17 φοιτητικών εστιών και δωρεά τεσσάρων τραπεζών ύψους 160 εκατ. ευρώ για τις φοιτητικές εστίες τριών ιστορικών πανεπιστημίων.
Τα ελληνικά πανεπιστήμια ανοίγονται στον κόσμο
Η Υπουργός αναφέρθηκε και στις σημαντικές διεθνείς συνεργασίες των δημόσιων ελληνικών πανεπιστημίων, επισημαίνοντας ότι το ΕΚΠΑ συνεργάζεται με το Yale, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με το Harvard, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας με το Columbia και το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με το New York University.
«Δεν ταξιδεύουν πλέον μόνο οι φοιτητές μας για να συναντήσουν τα μεγάλα πανεπιστήμια του κόσμου. Μεγάλα πανεπιστήμια του κόσμου επιλέγουν να συνεργαστούν με τα ελληνικά δημόσια ΑΕΙ», σημείωσε.
Όπως υπογράμμισε, η δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων δεν αποδυναμώνει τον αναντικατάστατο ρόλο των δημόσιων ΑΕΙ.
Το δημόσιο πανεπιστήμιο παραμένει ο βασικός εγγυητής της ισότιμης πρόσβασης, της ακαδημαϊκής ελευθερίας, της δημόσιας έρευνας και της κοινωνικής κινητικότητας. Η λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων δεν περιορίζει την υποχρέωση της Πολιτείας να χρηματοδοτεί και να ενισχύει τα δημόσια ιδρύματα.
«Δεν αφήνουμε το δημόσιο πανεπιστήμιο απλώς να ανταγωνιστεί. Το στηρίζουμε ώστε να πρωταγωνιστήσει», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Πρόσκληση θεσμικής συνέπειας και συναίνεσης
Η Σοφία Ζαχαράκη κάλεσε τις πολιτικές δυνάμεις που στο παρελθόν είχαν αναγνωρίσει την ανάγκη αλλαγής του άρθρου 16 να επιδείξουν σήμερα θεσμική συνέπεια:
«Όσοι στο παρελθόν αναγνώρισαν ότι η σημερινή απαγόρευση έχει ξεπεραστεί από την πραγματικότητα, καλούνται σήμερα να επιλέξουν αν θα υπηρετήσουν αυτή τη διαπίστωση ή αν θα υποχωρήσουν μπροστά στην κομματική σκοπιμότητα. Η συναίνεση σε μια ώριμη αλλαγή δεν είναι υποχώρηση. Είναι θεσμική συνέπεια και ευθύνη απέναντι στη χώρα».
Η αναθεώρηση του Συντάγματος, όπως τόνισε, υποχρεώνει το πολιτικό σύστημα να υπερβεί τον ορίζοντα μιας κυβέρνησης και μιας κοινοβουλευτικής περιόδου και να καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα σπουδάζει, θα ερευνά και θα εργάζεται μια ολόκληρη γενιά.
«Ψήφος εμπιστοσύνης στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση»
Κλείνοντας την ομιλία της, η Υπουργός Παιδείας υπογράμμισε:
«Η αναθεώρηση του άρθρου 16 δεν είναι ψήφος δυσπιστίας στο δημόσιο πανεπιστήμιο. Είναι ψήφος εμπιστοσύνης στις δυνατότητες ολόκληρης της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης.
Το δίλημμα δεν είναι δημόσιο ή μη κρατικό πανεπιστήμιο. Το δίλημμα είναι αν θα οργανώσουμε με κανόνες μια πραγματικότητα που ήδη υπάρχει ή αν θα την αφήσουμε σε ένα ασαφές πεδίο. Αν θα δημιουργήσουμε περισσότερες δυνατότητες εδώ ή αν θα συνεχίσουμε να τις αναζητούμε αλλού.
Σας καλώ να στηρίξετε μια αναθεώρηση που δεν μειώνει τη δημόσια ευθύνη, αλλά την κάνει ισχυρότερη.
Περισσότερες δυνατότητες, με περισσότερες εγγυήσεις.
Για τους φοιτητές μας.
Για τα δημόσια πανεπιστήμια.
Για μια Ελλάδα που προσελκύει γνώση, αντί να τη βλέπει να φεύγει».
Φωτογραφίες ©️Giannis Dimitropoulos