Δαύλεια
Αρχαία εποχή
Α) περιγραφή περιοχής
- Στράβων, Γεωγραφικά, Θ’ 14
| ἔτι δὲ μᾶλλον ἐν τῇ μεσογαίᾳ μετὰ Δελφοὺς ὡς πρὸς τὴν ἔω Δαυλὶς πολίχνιον, ὄπου Τηρέα τὸν Θρᾷκά φασι δυναστεῦσαι · καὶ τὰ περὶ Φιλομήλαν καὶ Πρόκνην ἐκεῖ μυθεύουσι, Θουκυδίδης δ’ ἐν Μεγάροις φησί τοὔνομα δὲ ἐν τῷ τόπῳ γεγονέναι ἀπὸ τοῦ δάσους · δαυλοὺς γὰρ καλοῦσι τὰ δάση. Ὅμηρος μὲν οὖν Δαυλίδα εἶπεν, οἱ δ’ ὕστερον Δαυλίαν. | Μτφρ.: ακόμη προς τα μεσόγαια, μετά τους Δελφούς προς την ανατολή βρίσκεται η μικρή πόλη Δαυλίς, όπου λένε ότι βασίλευσε ο Θράκας Τηρέας. Και τα σχετικά με τη Φιλομήλα και την Πρόκνη εκεί μυθολογούν ότι συνέβησαν, ενώ ο Θουκυδίδης τα τοποθετεί στα Μέγαρα. Το όνομα το πήρε ο τόπος από το δάσος, γιατί δαυλούς ονομάζουν τα δάση. Ο Όμηρος την ονόμασε Δαυλίδα και οι μεταγενέστεροι Δαυλία. |
Β) μάχες
- Ηρόδοτος, 8, 34-35
| Παραποταμίους δὲ παραμειβόμενοι οἱ βάρβαροι ἀπίκοντο ἐς Πανοπέας. ἐνθεῦτεν δὲ ἤδη διακρινομένη ἡ στρατιὴ αὐτῶν ἐσχίζετο. τὸ μὲν πλεῖστον καὶ δυνατώτατον τοῦ στρατοῦ ἅμα αὐτῷ Ξέρξῃ πορευόμενον ἐπ᾽ Ἀθήνας ἐσέβαλε ἐς Βοιωτούς, ἐς γῆν τὴν Ὀρχομενίων. Βοιωτῶν δὲ πᾶν τὸ πλῆθος ἐμήδιζε, τὰς δὲ πόλις αὐτῶν ἄνδρες Μακεδόνες διατεταγμένοι ἔσῳζον, ὑπὸ Ἀλεξάνδρου ἀποπεμφθέντες. ἔσῳζον δὲ τῇδε, δῆλον βουλόμενοι ποιέειν Ξέρξῃ ὅτι τὰ Μήδων Βοιωτοὶ φρονέοιεν. [8.35.1] οὗτοι μὲν δὴ τῶν βαρβάρων ταύτῃ ἐτράποντο, ἄλλοι δὲ αὐτῶν ἡγεμόνας ἔχοντες ὁρμέατο ἐπὶ τὸ ἱρὸν τὸ ἐν Δελφοῖσι, ἐν δεξιῇ τὸν Παρνησσὸν ἀπέργοντες. ὅσα δὲ καὶ οὗτοι ἐπέσχον τῆς Φωκίδος, πάντα ἐσιναμώρεον· καὶ γὰρ τῶν Πανοπέων τὴν πόλιν ἐνέπρησαν καὶ Δαυλίων καὶ Αἰολιδέων. | Μτφρ.: Κι οι βάρβαροι προσπερνώντας τους Παραποταμίους έφτασαν στους Πανοπείς. Και αποκεί και πέρα το εκστρατευτικό τους σώμα χωρίστηκε στα δυο κι ακολούθησαν διαφορετική πορεία. Το μεγαλύτερο και ισχυρότερο μέρος του στρατού, συνεχίζοντας την πορεία του εναντίον της Αθήνας, μαζί με τον ίδιο τον Ξέρξη, έκανε εισβολή στη Βοιωτία, στην περιοχή του Ορχομενού. Κι οι Βοιωτοί μήδιζαν στο σύνολό τους· και Μακεδόνες που, σταλμένοι απ᾽ τον Αλέξανδρο, είχαν ταχθεί σε καθεμιά από τις πόλεις τους, εξασφάλιζαν τη σωτηρία τους. Και νά πώς εξασφάλιζαν τη σωτηρία τους: έσπευδαν να δηλώσουν στον Ξέρξη πως οι Βοιωτοί ήταν με το μέρος των Περσών. [8.35.1] Λοιπόν, το σώμα αυτό των βαρβάρων ακολουθούσε αυτή την πορεία, ενώ άλλοι έχοντας μαζί τους οδηγούς ξεκίνησαν για το μαντείο των Δελφών, έχοντας στο δεξί τους χέρι τον Παρνασσό. Κι απ᾽ όσα μέρη της Φωκίδας πέρασαν κι αυτοί, όλα τα διαγούμιζαν· έτσι, πυρπόλησαν την πόλη των Πανοπέων και των Δαυλίων και των Λιλαιέων. |
- Όμηρος, Ιλιάδα, Β, 517 -526
| Αὐτὰρ Φωκήων Σχεδίος καὶ Ἐπίστροφος ἦρχον, υἷες Ἰφίτου μεγαθύμου Ναυβολίδαο, οἳ Κυπάρισσον ἔχον Πυθῶνά τε πετρήεσσαν 520 Κρῖσάν τε ζαθέην καὶ Δαυλίδα καὶ Πανοπῆα, οἵ τ᾽ Ἀνεμώρειαν καὶ Ὑάμπολιν ἀμφενέμοντο, οἵ τ᾽ ἄρα πὰρ ποταμὸν Κηφισὸν δῖον ἔναιον, οἵ τε Λίλαιαν ἔχον πηγῇς ἔπι Κηφισοῖο· τοῖς δ᾽ ἅμα τεσσαράκοντα μέλαιναι νῆες ἕποντο. 525 οἱ μὲν Φωκήων στίχας ἵστασαν ἀμφιέποντες, Βοιωτῶν δ᾽ ἔμπλην ἐπ᾽ ἀριστερὰ θωρήσσοντο. |
Μτφρ.: Με τους Φωκείς ο Επίστροφος ερχόταν και ο Σχεδίος υιοί του μεγαλόψυχου Ιφίτου Ναυβουλίδη. Τους έστειλε η Κυπάρισσος και η Πυθώ πετρώδης, 520η θεία Κρίσα και η Δαυλίς, ο Πανοπεύς και ακόμη τα μέρη της Υαμπόλεως, και της Ανεμωρείας κι αυτά που ο θείος ποταμός ο Κηφισός ποτίζει, και η Λίλαια που κτίστηκεν επάνω στες πηγές του· κι είχαν σαράντα ολόμαυρα κατόπι τους καράβια 525και κολλητά στους Βοιωτούς, στο αριστερό τους πλάγι οι πολεμάρχοι εσύνταζαν τα πλήθη των Φωκέων. |
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ,3,1
| δεκάτῳ δὲ ὕστερον ἔτει μετὰ τὴν τοῦ ἱεροῦ κατάληψιν ἐπέθηκεν ὁ Φίλιππος πέρας τῷ πολέμῳ, Φωκικῷ τε καὶ ἱερῷ κληθέντι τῷ αὐτῷ, Θεοφίλου μὲν Ἀθήνῃσιν ἄρχοντος, ὀγδόης δὲ Ὀλυμπιάδος καὶ ἑκατοστῆς ἔτει πρώτῳ, ἣν Πολυκλῆς ἐνίκα στάδιον Κυρηναῖος. καὶ ἐς ἔδαφος ἁλοῦσαι κατεβλήθησαν τῶν Φωκέων αἱ πόλεις· ἀριθμὸς δὲ ἦν αὐτῶν Λίλαια καὶ Ὑάμπολις καὶ Ἀντίκυρα καὶ Παραποτάμιοι καὶ Πανοπεύς τε καὶ Δαυλίς. τούτων μὲν δὴ ὄνομα ἦν ἐκ παλαιοῦ, καὶ οὐχ ἥκιστα ἐπῶν ἕνεκα τῶν Ὁμήρου | Μτφρ.: τον δέκατο χρόνο μετά την κατάληψη του ιερού έβαλε τέλος ο Φίλιππος στον πόλεμο που ονομάστηκε και Φωκικός και ιερός όταν ήταν άρχοντας στην Αθήνα ο Θεόφιλος, κατά το πρώτο έτος της εκατοστής όγδοης Ολυμπιάδας κατά την οποία ο Πολυκλής ο Κυρηναίος νίκησε στον αγώνα σταδίου. Και αφού κατεδαφίστηκαν , καταστράφηκαν οι πόλεις των Φωκέων· αυτές ήταν η Λιλαία και η Υάμπολη και η Αντίκυρα και οι Παραποτάμιοι και ο Πανοπέας και η Δαυλίδα. Τα ονόματα αυτών ήταν από παλιά γνωστά και κυρίως εξαιτίας των επών του Ομήρου |
- Πολύβιος, Ιστορίαι, δ’
| Καταλαβὼν δὲ τοὺς ἀπὸ τῶν συμμαχίδων παραγεγονότας εἰς τὴν Κόρινθον, συνήδρευε καὶ διελάμβανε μετὰ τούτων τί δεῖ ποιεῖν καὶ πῶς χρήσασθαι τοῖς Αἰτωλοῖς. ἐγκαλούντων δὲ Βοιωτῶν μὲν ὅτι συλήσαιεν τὸ τῆς Ἀθηνᾶς τῆς Ἰτωνίας ἱερὸν εἰρήνης ὑπαρχούσης, Φωκέων δὲ διότι στρατεύσαντες ἐπ’ Ἄμβρυσον καὶ Δαύλιον ἐπιβάλοιντο καταλαβέσθαι τὰς πόλεις, … διακούσαντες τούτων οἱ τῶν συμμάχων σύνεδροι πάντες ὁμοθυμαδὸν ἐκφέρειν ἐβουλεύσαντο τοῖς Αἰτωλοῖς τὸν πόλεμον. | Μτφρ.: Αφού συνάντησε (ο Φίλιππος Ε’) τους εκπροσώπους των συμμαχικών πόλεων που είχαν συγκεντρωθείς την Κόρινθο, παρακάθισε μαζί τους σε συνέδριο και συζητούσαν τι πρέπει να κάνουν και πώς να χειριστούν τους Αιτωλούς. Επειδή τους κατηγορούσαν οι Βοιωτοί ότι σύλησαν το ιερό της Ιτωνίας Αθηνάς σε περίοδο ειρήνης και οι Φωκείς επειδή εκστράτευσαν εναντίον του Αμβρυσσού και της Δαύλειας επιθυμώντας να κυριεύσουν τις πόλεις … αφού άκουσαν αυτά με προσοχή οι σύνεδροι όλοι με κοινή θέληση αποφάσισαν να ξεκινήσουν πόλεμο εναντίον των Αιτωλών. |
Γ) καταγωγή
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 4,7
| τὸ δὲ ὄνομα τῇ πόλει τεθῆναι λέγουσιν ἀπὸ Δαυλίδος νύμφης, θυγατέρα δὲ εἶναι τοῦ Κηφισοῦ τὴν Δαυλίδα. τοῖς δέ ἐστιν εἰρημένον ὡς τὸ χωρίον, ἔνθα ἡ πόλις ᾠκίσθη, παρείχετο συνεχῆ δένδρα, καλεῖσθαι δὲ τὰ δασέα ὑπὸ τῶν πάλαι δαῦλα | Μτφρ.: λένε ότι το όνομα αυτό δόθηκε στην πόλη από τη νύμφη Δαυλίδα που είναι κόρη του Κηφισού. Κατ’ άλλους λέγεται ότι η περιοχή, όπου χτίστηκε η πόλη, καλυπτόταν από πυκνά δέντρα και αυτοί οι δασώδεις τόποι ονομάζονταν από τους παλιούς δαύλα. |
Δ) μυθολογία
- Απολλόδωρος, 3,14,8
| Πανδίων δὲ γήμας Ζευξίππην τῆς μητρὸς τὴν ἀδελφὴν θυγατέρας μὲν ἐτέκνωσε Πρόκνην καὶ Φιλομήλαν, παῖδας δὲ διδύμους Ἐρεχθέα καὶ Βούτην. πολέμου δὲ ἐνστάντος πρὸς Λάβδακον περὶ γῆς ὅρων ἐπεκαλέσατο βοηθὸν ἐκ Θρᾴκης Τηρέα τὸν Ἄρεος, καὶ τὸν πόλεμον σὺν αὐτῷ κατορθώσας ἔδωκε Τηρεῖ πρὸς γάμον τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα Πρόκνην. ὁ δὲ ἐκ ταύτης γεννήσας παῖδα Ἴτυν, καὶ Φιλομήλας ἐρασθεὶς ἔφθειρε καὶ ταύτην, [εἰπὼν τεθνάναι Πρόκνην,] κρύπτων ἐπὶ τῶν χωρίων. [αὖθις δὲ γήμας Φιλομήλαν συνηυνάζετο,] καὶ τὴν γλῶσσαν ἐξέτεμεν αὐτῆς. ἡ δὲ ὑφήνασα ἐν πέπλῳ γράμματα διὰ τούτων ἐμήνυσε Πρόκνῃ τὰς ἰδίας συμφοράς. ἡ δὲ ἀναζητήσασα τὴν ἀδελφὴν κτείνει τὸν παῖδα Ἴτυν, καὶ καθεψήσασα Τηρεῖ δεῖπνον ἀγνοοῦντι παρατίθησι· καὶ μετὰ τῆς ἀδελφῆς διὰ τάχους ἔφυγε. Τηρεὺς δὲ αἰσθόμενος, ἁρπάσας πέλεκυν ἐδίωκεν. αἱ δὲ ἐν Δαυλίᾳ τῆς Φωκίδος γινόμεναι περικατάληπτοι θεοῖς εὔχονται ἀπορνεωθῆναι, καὶ Πρόκνη μὲν γίνεται ἀηδών, Φιλομήλα δὲ χελιδών· ἀπορνεοῦται δὲ καὶ Τηρεύς, καὶ γίνεται ἔποψ. | Μτφρ.: ο Πανδίων παντρεύτηκε τη Ζευξίππη, την αδελφή της μητέρας του και απέκτησε κόρες, την Πρόκνη και τη Φιλομήλα και δίδυμους γιους, τον Ερεχθέα και τον Βούτη. Όταν ξέσπασε πόλεμος με τον Λάβδακο για τα σύνορα της γης, κάλεσε ως βοηθό του από τη Θράκη τον Τηρέα, τον γιο του Άρη, και επειδή κέρδισε τον πόλεμο με τη βοήθειά του, έδωσε την κόρη του Πρόκνη σε γάμο με τον Τηρέα. Αυτός απέκτησε από αυτήν έναν γιο, τον Ίτυ, και επειδή ερωτεύτηκε τη Φιλομήλα, και σε αυτή έκανε κακό (αφού είπε ότι πέθανε η Πρόκνη) και την έκρυψε στην περιοχή του. (Αμέσως παντρεύτηκε τη Φιλομήλα και ζούσε μαζί της) και της έκοψε τη γλώσσα. Αυτή ύφανε γράμματα σε ένα πέπλο και έτσι μήνυσε στην Πρόκνη τις συμφορές της. Εκείνη αναζητώντας την αδελφή της, σκότωσε τον γιο της Ίτυ, τον μαγείρεψε και τον παρέθεσε σε γεύμα στον Τηρέα, χωρίς αυτός να το γνωρίζει, ενώ η ίδια διέφυγε ταχέως με την αδελφή της. Ο Τηρέας όταν το κατάλαβε άρπαξε ένα τσεκούρι και άρχισε να τις καταδιώκει. Αυτές εγκλωβίστηκαν στη Δαύλεια της Φωκίδας και προσευχήθηκαν στους θεούς να γίνουν πουλιά. Έτσι η Πρόκνη γίνεται αηδόνι και η Φιλομήλα χελιδόνι. Πουλί έγινε και ο Τηρέας, τσαλαπετεινός. |
- Ησύχιος, Γλῶσσαι
| Δαυλίαν κορώνην ἀντὶ τοῦ ἀηδόνα. οὕτως δὲ [ἀηδὼν] ἐλέχθη <ἀπὸ τοῦ τὰ περὶ τὸν Τηρέα ἐν Δαυλίᾳ τῆς Φωκίδος συστῆναι> | Μτφρ.: Καλιακούδα της Δαύλειας : φράση αντί του αηδόνα (της Δαύλειας). Ονομάστηκε έτσι (αηδόνι) από τα γεγονότα τα σχετικά με τον Τηρέα στη Δαύλεια της Φωκίδας |
- Θουκυδίδης, 2,29
| ὁ δὲ Τήρης οὗτος ὁ τοῦ Σιτάλκου πατὴρ πρῶτος Ὀδρύσαις τὴν μεγάλην βασιλείαν ἐπὶ πλέον τῆς ἄλλης Θρᾴκης ἐποίησεν· πολὺ γὰρ μέρος καὶ αὐτόνομόν ἐστι Θρᾳκῶν. [2.29.3] Τηρεῖ δὲ τῷ Πρόκνην τὴν Πανδίονος ἀπ᾽ Ἀθηνῶν σχόντι γυναῖκα προσήκει ὁ Τήρης οὗτος οὐδέν, οὐδὲ τῆς αὐτῆς Θρᾴκης ἐγένοντο, ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἐν Δαυλίᾳ τῆς Φωκίδος νῦν καλουμένης γῆς [ὁ Τηρεὺς] ᾤκει, τότε ὑπὸ Θρᾳκῶν οἰκουμένης, καὶ τὸ ἔργον τὸ περὶ τὸν Ἴτυν αἱ γυναῖκες ἐν τῇ γῇ ταύτῃ ἔπραξαν (πολλοῖς δὲ καὶ τῶν ποιητῶν ἐν ἀηδόνος μνήμῃ Δαυλιὰς ἡ ὄρνις ἐπωνόμασται), εἰκός τε καὶ τὸ κῆδος Πανδίονα ξυνάψασθαι τῆς θυγατρὸς διὰ τοσούτου ἐπ᾽ ὠφελίᾳ τῇ πρὸς ἀλλήλους μᾶλλον ἢ διὰ πολλῶν ἡμερῶν ἐς Ὀδρύσας ὁδοῦ. | Μτφρ.: Ο Τήρης, πατέρας του Σιτάλκη, ήταν ο ιδρυτής του μεγάλου βασιλείου των Οδρυσών και το είχε εκτείνει στο μεγαλύτερο μέρος της Θράκης, όπου οι περισσότεροι κάτοικοι ζουν αυτόνομα. [2.29.3] Ο Τήρης αυτός δεν είχε καμιά σχέση με τον Τηρέα που είχε πάρει γυναίκα του την Πρόκνη του Πανδίονος, την Αθηναία, ούτε καταγόταν απ᾽ το ίδιο μέρος της Θράκης. Ο Τηρεύς εκείνος κατοικούσε στην Δαύλια της σημερινής Φωκίδος, την οποία κατοικούσαν, τότε, Θράκες. Εκεί διαπράξαν οι δυο γυναίκες, Πρόκνη και Φιλομήλα, το έγκλημα εναντίον του Ίτη. Πολλοί, μάλιστα, ποιητές, όταν μνημονεύουν το αηδόνι τ᾽ ονομάζουν το πουλί της Δαύλιας. Άλλωστε ήταν φυσικό ο Πανδίων να δώσει την κόρη του σε άρχοντα γείτονά του, ώστε να μπορούν ν᾽ αλληλοβοηθιούνται, παρά να συγγενέψει με Οδρύσες, που βρίσκονται σε απόσταση πολλών ημερών δρόμου. |
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 4, 8-9
| ἐνταῦθα ἐν τῇ Δαυλίδι παραθεῖναι τῷ Τηρεῖ τὸν παῖδα αἱ γυναῖκες λέγονται, καὶ ἀνθρώποις τῶν ἐπὶ τραπέζῃ μιασμάτων τοῦτο ἦρξεν. ὁ δὲ ἔποψ ἐς ὃν ἔχει λόγος τὸν Τηρέα ἀλλαγῆναι, οὗτος ὁ ὄρνις μέγεθος μὲν ὀλίγον ἐστὶν ὑπὲρ ὄρτυγα, ἐπὶ τῇ κεφαλῇ δέ οἱ τὰ πτερὰ ἐς λόφου σχῆμα ἐξῆρται. θαυμάσαι δὲ ἄξιον ὅτι ἐν τῇ γῇ ταύτῃ χελιδόνες οὔτε τίκτουσιν οὔτε ἐκλέπουσί γε τὰ ᾠά, οὐδ’ ἂν ἀρχὴν πρὸς οἰκήματος ὀρόφῳ νεοσσιὰν χελιδὼν ποιήσαιτο· λέγουσι δὲ οἱ Φωκεῖς ὡς τῇ Φιλομήλᾳ καὶ ὄρνιθι οὔσῃ Τηρέως δεῖμα καὶ τῆς πατρίδος ἀπέστη τῆς Τηρέως. | Μτφρ.: εδώ στη Δαυλίδα λένε ότι οι γυναίκες έδωσαν για γεύμα στον Τηρέα το παιδί του και αυτό ήταν η αρχή στους ανθρώπους των μιασμάτων στα τραπέζια τους. Ο τσαλαπετεινός , στον οποίο λέει ο μύθος ότι μεταμορφώθηκε ο Τηρέας, είναι ένα πουλί λίγο μεγαλύτερο στο μέγεθος από το ορτύκι και στο κεφάλι του τα φτερά του υψώνονται σε σχήμα λοφίου. Είναι άξιο θαυμασμού ότι στη γη αυτή τα χελιδόνια ούτε γεννούν ούτε εκκολάπτουν τα αυγά τους, ούτε ποτέ κάποιο χελιδόνι δεν έφτιαξε φωλιά στην οροφή κάποιου οικοδομήματος· λένε οι Φωκείς ότι στη Φιλομήλα , ενώ είχε πια τη μορφή πουλιού, παρουσιάστηκε το φάντασμα του Τηρέως και αυτή έφυγε από την πατρίδα του Τηρέα. |
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 5, 3-5
| προϊὼν δὲ αὐτόθεν ἐπὶ ὁδὸν ἀφίξῃ καλουμένην Σχιστήν: ἐπ’ αὐτῇ τῇ ὁδῷ τὰ ἐς τὸν φόνον τοῦ πατρὸς Οἰδίποδι εἰργάσθη. ἔδει δὲ ἄρα παθημάτων τῶν Οἰδίποδος ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα ὑπολειφθῆναι μνημόσυνα. τεχθέντος μέν γε διαπείραντες διὰ τῶν σφυρῶν κέντρα ἐκτιθέασιν αὐτὸν ἐς τὴν Πλαταιίδα, ὄρος τὸν Κιθαιρῶνα· Κόρινθος δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τῷ ἰσθμῷ χώρα τροφὸς τῷ Οἰδίποδι ἐγένετο· γῆ δὲ ἡ Φωκὶς καὶ ὁδὸς ἡ Σχιστὴ τοῦ πατρῴου φόνου τὸ μίασμα ὑπεδέξατο· Θηβαίοις δὲ καὶ ἐς πλέον γάμων τέ σφισι τῶν Οἰδίποδος καὶ ἀδικίας τῆς Ἐτεοκλέους ἐστὶν ἡ φήμη. Οἰδίποδι μὲν ὁδὸς ἡ Σχιστὴ καὶ τόλμημα τὸ ἐπ’ αὐτῇ κακῶν+ ἦρχε, καὶ τὰ τοῦ Λαί̈ου μνήματα καὶ οἰκέτου τοῦ ἑπομένου ταὐτὰ ἔτι ἐν μεσαιτάτῳ τῆς τριόδου καὶ ἐπ’ αὐτῷ λίθοι λογάδες σεσωρευμένοι· Δαμασίστρατον δὲ ἄνδρα ἐν Πλαταιαῖς βασιλεύοντα ἐπιτυχεῖν τε κειμένοις τοῖς νεκροῖς καὶ θάψαι φασὶν αὐτούς. ἡ δὲ λεωφόρος αὐτόθεν ἡ ἐς Δελφοὺς καὶ προσάντης γίνεται μᾶλλον καὶ ἀνδρὶ εὐζώνῳ χαλεπωτέρα. | Μτφρ.: καθώς προχωράς από εδώ θα φτάσεις σε οδό που ονομάζεται Σχιστή· σε αυτόν τον δρόμο ο Οιδίποδας σκότωσε τον πατέρα του. έτσι έγινε αναπόφευκτο τα παθήματα του Οιδίποδα να τα αναθυμάται όλη η Ελλάδα. Όταν γεννήθηκε διαπέρασαν τα σφύρα του και τον άφησαν έκθετο στη γη των Πλαταιών, στο όρος Κιθαιρώνα. Η Κόρινθος και η περιοχή του Ισθμού έγινε η τροφός του Οιδίποδα · η Φωκική γη και η Σχιστή οδός δέχτηκε το μίασμα του πατρικού φόνου· στους Θηβαίους αποδόθηκε μεγάλη φήμη για τους γάμους του Οιδίποδα και την αδικία του Ετεοκλή. Για τον Οιδίποδα η Σχιστή οδός και η παράτολμη πράξη του έγινε η αρχή των συμφορών του. τα μνήματα του Λαΐου και του δούλου που τον ακολουθούσε βρίσκονται ακόμη στο μέσον του τρίστρατου και πάνω σε αυτά είναι συσσωρευμένες πέτρες μαζεμένες από την περιοχή· ο Δαμασίστρατος που βασίλευε στις Πλαταιές λένε ότι βρήκε τους νεκρούς να κείτονται εκεί και τους έθαψε. Από εκεί ο δρόμος για τους Δελφούς γίνεται ανηφορικός και περισσότερο δύσκολος για έναν άντρα προετοιμασμένο για πεζοπορία. |
- Σοφοκλής, Οιδίπους Τύραννος 734
| ΟΙ. ἔδοξ᾽ ἀκοῦσαι σοῦ τόδ᾽, ὡς ὁ Λάιος κατασφαγείη πρὸς τριπλαῖς ἁμαξιτοῖς. ΙΟ. ηὐδᾶτο γὰρ ταῦτ᾽ οὐδέ πω λήξαντ᾽ ἔχει. ΟΙ. καὶ ποῦ ᾽σθ᾽ ὁ χῶρος οὗτος οὗ τόδ᾽ ἦν πάθος; ΙΟ. Φωκὶς μὲν ἡ γῆ κλῄζεται, σχιστὴ δ᾽ ὁδὸς ἐς ταὐτὸ Δελφῶν κἀπὸ Δαυλίας ἄγει. |
ΟΙΔ. Μου φάνηκε πως άκουσα πως έσφαξαν το Λάιο σε τρίστρατον αμαξιτής οδού. ΙΟΚ. Το λέγαν αυτό· το λεν ακόμα. ΟΙΔ. Κι ο τόπος της σφαγής ποιός ήταν; ΙΟΚ. Φωκίς ο τόπος λέγεται· ο δρόμος σκίζεται στα δυο· ο ένας πάει στη Δαύλεια κι ο άλλος στους Δελφούς |
Ε) θρησκεία
- Επιγραφή
| Ἀρτέμιδι σωτείραι | Μτφρ.:Στην Αρτέμιδα τη σωτήρα |
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 4, 9
| Δαυλιεῦσι δὲ Ἀθηνᾶς ἱερὸν καὶ ἄγαλμά ἐστιν ἀρχαῖον ·τὸ δὲ ξόανον τὸ ἔτι παλαιότερον λέγουσιν ἐπαγαγέσθαι Πρόκνην ἐξ Ἀθηνῶν. | Μτφρ.: στη Δαύλεια υπάρχει ιερό της Αθηνάς και άγαλμα αρχαίο · το ακόμα παλαιότερο ξόανο λένε ότι το έφερε η Πρόκνη από την Αθήνα. |
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 4, 10
| ἔστι δὲ τῆς Δαυλίας χώρα καλουμένη Τρωνίς· ἐνταῦθα ἡρῷον ἥρω Ἀρχηγέτου πεποίηται· τὸν δὲ ἥρω τοῦτον Ξάνθιππον οὐκ ἀφανῆ τὰ ἐς πόλεμον, οἱ δὲ Φῶκον εἶναι τὸν Ὀρνυτίωνος τοῦ Σισύφου φασίν. ἔχει δ’ οὖν ἐπὶ ἡμέρᾳ τε πάσῃ τιμὰς καὶ ἄγοντες ἱερεῖα οἱ Φωκεῖς τὸ μὲν αἷμα δι’ ὀπῆς ἐσχέουσιν ἐς τὸν τάφον, τὰ δὲ κρέα ταύτῃ σφίσιν ἀναλοῦν καθέστηκεν. | Μτφρ.: υπάρχει στη Δαύλεια μια περιοχή που ονομάζεται Τρωνίς. Εκεί έχει κατασκευαστεί ηρώο για τον ήρωα Αρχηγέτη. Για τον ήρωα αυτόν λένε ότι ήταν ο γενναίος στον πόλεμο Ξάνθιππος και άλλοι ότι ήταν ο Ορνυτίωνας, ο γιος του Σισύφου. Σε αυτόν κάθε μέρα προσφέρονται τιμές και οι Φωκείς φέρνουν σφάγια και το αίμα τους χύνουν από μία οπή στον τάφο, ενώ τα κρέατα έχουν τη συνήθεια να τα καταναλώνουν εκεί. |
Ρωμαϊκή εποχή
Α) περιγραφή
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 4 , 7
| Πανοπέως δὲ ὅσον στάδια (εἴκοσι καὶ) ἑπτὰ ἀπέχει Δαυλίς. οἱ δὲ ἐνταῦθα ἄνθρωποι πλῆθος μέν εἰσιν οὐ πολλοί, μεγέθει δὲ καὶ ἀλκῇ καὶ ἐς ἐμὲ ἔτι δοκιμώτατοι Φωκέων. | Μτφρ.: περίπου 27 στάδια από τον Πανοπέα απέχει η Δαυλίδα. Οι άνθρωποι εδώ δεν είναι πολλοί στο πλήθος αλλά είναι ακόμη στην εποχή μου οι ονομαστότεροι ανάμεσα στους Φωκείς στο μέγεθος και στη δύναμη. |
- Παυσανίας , Φωκικά, Χ, 5, 1 – 2
| ἔστι δὲ καὶ ἄνοδος διὰ τῆς Δαυλίδος ἐς τὰ ἄκρα τοῦ Παρνασσοῦ μακροτέρα τῆς ἐκ Δελφῶν, οὐ μέντοι καὶ κατὰ ταὐτὰ χαλεπή. ἐς δὲ τὴν ἐπὶ Δελφῶν εὐθεῖαν ἀναστρέψαντι ἐκ Δαυλίδος καὶ ἰόντι ἐπὶ τὸ πρόσω, ἔστιν+ οἰκοδόμημα ἐν ἀριστερᾷ τῆς ὁδοῦ καλούμενον Φωκικόν, ἐς ὃ ἀπὸ ἑκάστης πόλεως συνίασιν οἱ Φωκεῖς. μεγέθει μὲν μέγα τὸ οἴκημα, ἐντὸς δὲ αὐτοῦ κίονες κατὰ μῆκός εἰσιν ἑστηκότες· ἀναβασμοὶ δὲ ἀπὸ τῶν κιόνων ἀνήκουσιν ἐς ἑκάτερον τοῖχον, καὶ ἐπὶ τῶν ἀναβασμῶν τούτων οἱ συνιόντες τῶν Φωκέων καθέζονται. πρὸς δὲ τῷ πέρατι κίονες μὲν οὐκ εἰσὶν οὐδὲ ἀναβασμοί, Διὸς δὲ ἄγαλμα καὶ Ἀθηνᾶς καὶ Ἥρας, τὸ μὲν ἐν θρόνῳ τοῦ Διός, ἑκατέρωθεν δὲ ἡ μὲν κατὰ δεξιά, ἡ δὲ ἀριστερὰ παρεστῶσα Ἀθηνᾶ πεποίηται. | Μτφρ.: υπάρχει και ανάβαση διά μέσω της Δαυλίδος στην κορυφή του Παρνασσού, πιο μακρά από αυτή των Δελφών αλλά όχι το ίδιο δύσκολη. Στα αριστερά αυτού που γυρίζει στην ευθεία που οδηγεί ευθεία από τη Δαυλίδα στους Δελφούς βρίσκεται ένα οικοδόμημα που ονομάζεται φωκικό, στο οποίο συγκεντρώνονται οι εκπρόσωποι των Φωκέων από κάθε πόλη. Ως προς το μέγεθος είναι ένα μεγάλο οίκημα που στο εσωτερικό του έχουν στηθεί κατά μήκος κίονες. Βαθμίδες υψώνονται από τους κίονες μέχρι κάθε τοίχο και πάνω σε αυτές τις βαθμίδες κάθονται οι συγκεντρωμένοι Φωκείς. Στο τέλος των κιόνων δεν υπάρχουν βαθμίδες αλλά αγάλματα του Δία και της Αθηνάς και της Ήρας, από τα οποία του Δία παριστάνεται σε θρόνο και η Ήρα στη δεξιά του πλευρά και η Αθηνά στην αριστερή του έχει στηθεί. |
- Παυσανίας, Φωκικά, Χ, 5, 4
| καὶ τὰ τοῦ Λαί̈ου μνήματα καὶ οἰκέτου τοῦ ἑπομένου ταὐτὰ ἔτι ἐν μεσαιτάτῳ τῆς τριόδου καὶ ἐπ’ αὐτῷ λίθοι λογάδες σεσωρευμένοι· | Μτφρ.: τα μνήματα του Λαΐου και του δούλου που τον ακολουθούσε βρίσκονται ακόμη στο μέσον του τρίστρατου και πάνω σε αυτά είναι συσσωρευμένες πέτρες μαζεμένες από την περιοχή· |
- Παυσανίας , Φωκικά, Χ, 35, 8
| ἐσβολὴ δὲ ἐκ Χαιρωνείας ἐς γῆν τὴν Φωκίδα οὐ μόνον ἡ εὐθεῖά ἐστιν ἐς Δελφοὺς ἡ διά τε Πανοπέως καὶ παρὰ τὴν Δαυλίδα καὶ ὁδὸν τὴν Σχιστήν· φέρει δὲ ἐκ Χαιρωνείας καὶ ἑτέρα τραχεῖά τε ὁδὸς καὶ ὀρεινὴ τὰ πλέονα ἐς πόλιν Φωκέων Στεῖριν· μῆκος δὲ εἴκοσι στάδιοι τῆς ὁδοῦ καὶ ἑκατόν. | Μτφρ.: η πρόσβαση από τη Χαιρώνεια στη φωκική γη δεν είναι μόνο αυτή που οδηγεί στους Δελφούς διά μέσω του Πανοπέως και παραπλεύρως της Δαυλίδας και της Σχιστής οδού. Υπάρχει και άλλος δρόμος από τη Χαιρώνεια, δύσκολος και ορεινός στο μεγαλύτερο μέρος του προς την πόλη των Φωκέων Στείρι. Το μήκος αυτού του δρόμου είναι εκατόν είκοσι στάδια. |
Β) μάχες
- Λίβιος,32,18
| Daulis, quia in tumulo excelso sita est nec scalis nec operibus capi poterant | Μτφρ.: Τη Δαυλίδα, επειδή ήταν χτισμένη σε λόφο υψηλό, ούτε με σκάλες ούτε με πολιορκητικές μηχανές δεν μπορούσαν (οι Ρωμαίοι) να την κυριεύσουν |
Γ) θρησκεία
- Επιγραφή
| ἄρχοντος ἐν Δαυλίᾳ Νικοστράτου τοῦ Κλεοβούλου, βουλαρχέοντος Φίλωνος τοῦ Γνωτᾶ… Κάλλων Μνασέα, Δαμὼ Φίλωνος, δαυλιεῖς … ἀνέθηκαν τᾷ Ἀθᾶνᾳ τᾷ πολιάδι ἃ έξεθρέψατο σώματα … τὸ ἀντίγραφον τῆς ἀναθέσεως παρὰ τὸν Σάραπιν… ἱερητεύοντος τõι Σαράπει ἐν Δαυλίᾳ Πάτρωνος τοῦ Μνασικράτεος… | Μτφρ.: επί άρχοντος στη Δαύλεια του Νικόστρατου, του γιου του Κλεοβούλου, και επί προέδρου της βουλής του Φίλωνος, γιου του Γνωτά… ο Κάλλων του Μνασία και η Δαμώ του Φίλωνος, δαυλιείς… ανέθεσαν στην Αθηνά την πολιάδα δύο δούλους που ανέθρεψαν στο σπίτι τους… το αντίγραφο της αναθέσεως φυλάσσεται στο ιερό του Σάραπι… ιερέας του Σάραπι στη Δαύλεια ήταν ο Πάτρων, ο γιος του Μνασικράτους…
|
Χριστιανικοί χρόνοι
Περιγραφή
62. Ησύχιος, Γλῶσσαι
Δαυλίς: πόλις |
Δαυλίδα, ονομασία πόλεως |