Η Ομοσπονδία Εμπορικών Συλλόγων Αττικής Όμορων Νομών & Νήσων Αιγαίου (ΟΕΣΑΟΝΝΑ) εκπροσωπεί δεκάδες χιλιάδες μικρές και πολύ μικρές εμπορικές επιχειρήσεις, από το κέντρο της Αθήνας και τον Πειραιά μέχρι το πιο απομακρυσμένο κατάστημα στα νησιά μας. Τα μέλη της Ομοσπονδία μας και το Διοικητικό Συμβούλιο με επικεφαλής τον Πρόεδρο κ. Παύλο Πολιτάκη συμμετείχαν ενεργά στη διαμόρφωση του Υπομνήματος Θέσεων της ΕΣΕΕ για τη ΔΕΘ 2026, ενός ολοκληρωμένου, τεκμηριωμένου και κοστολογημένου πλαισίου παρεμβάσεων για τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος στη χώρα. Με βάση αυτό το πλαίσιο εξετάζουμε σήμερα, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη νηφαλιότητα, κι αφού ολοκληρώθηκαν οι τοποθετήσεις όλων των κομμάτων στη ΔΕΘ, τις εξαγγελίες της κυβέρνησης.
- Οι θετικές παρεμβάσεις
Στις εξαγγελίες περιλαμβάνονται παρεμβάσεις που κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση και σε ορισμένες περιπτώσεις, απαντούν σε πάγια αιτήματα του εμπορικού κόσμου. Η μείωση των επιβαρύνσεων του τεκμαρτού συστήματος φορολόγησης, η ταχύτερη απόσβεση επενδύσεων, η περαιτέρω μείωση των ασφαλιστικών εισφορών και οι παρεμβάσεις στο ενεργειακό κόστος αποτελούν θετικά βήματα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η μεταφορά πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα για τη χρηματοδότηση των ΜμΕ, ένα πάγιο αίτημα της αγοράς, η αξία του οποίου όμως θα κριθεί τελικά από το κατά πόσο η χρηματοδότηση θα φτάσει πράγματι στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που σήμερα παραμένουν εκτός τραπεζικού δανεισμού.
- Οι μεγάλες απουσίες
Από την ομιλία του Πρωθυπουργού απουσίασαν παντελώς μέτρα τα οποία δεν κοστίζουν τίποτε στον προϋπολογισμό, έχουν αποδεδειγμένα θετικό δημοσιονομικό αποτύπωμα και ζητούνται εδώ και χρόνια από το σύνολο του εμπορικού κόσμου. Συγκεκριμένα:
- Η εξαίρεση του λιανικού εμπορίου από τον τεκμαρτό τρόπο φορολόγησης. Το εμπόριο λειτουργεί με ανοιχτές πόρτες, με αποδείξεις, με πλήρη ψηφιακή διασύνδεση, υπό διαρκή έλεγχο και από την εφορία και από τον ίδιο τον πελάτη. Αποδείξεις, POS, ταμειακές, myDATA και ηλεκτρονικές διασταυρώσεις δημιουργούν σήμερα ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο στο οποίο γεννήθηκε η λογική του τεκμαρτού εισοδήματος. Το να τεκμαίρεται το εισόδημά του είναι θεσμική δυσπιστία απέναντι στον πιο ελεγχόμενο κλάδο της οικονομίας. Καμία αναφορά.
- Ο ειδικός ακατάσχετος επιχειρηματικός λογαριασμός. Το ισχύον ακατάσχετο όριο των 1.600 ευρώ αντιμετωπίζει την επιχείρηση σαν ιδιώτη. Μια επιχείρηση όμως πρέπει να πληρώσει υποχρεωτικά εκ του νόμου μέσω του τραπεζικού συστήματος μισθοδοσία, προμηθευτές, ΔΕΚΟ, ΕΦΚΑ, δόσεις δανείων και ενοίκια. Η πρότασή μας ήταν μηδενικού δημοσιονομικού κόστους με εκτιμώμενο όφελος πρόσθετη φορολογητέα ύλη άνω του 1 δισ. ευρώ από την επανενεργοποίηση αδρανών επιχειρήσεων. Καμία αναφορά.
- Η νέα ενιαία ρύθμιση οφειλών σε έως 120 δόσεις με αναλογική μείωση προστίμων και προσαυξήσεων. Το εξαγγελθέν πλαίσιο των 72 δόσεων, με επιτόκιο 5,84% και αποκλεισμό των οφειλών της διετίας 2024-2025, είναι ανελαστικό και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η πρότασή μας ήταν μηδενικού δημοσιονομικού κόστους με εκτιμώμενο όφελος την τόνωση των εισπράξεων κατά 500 εκ. ευρώ ετησίως.
- Η επαναφορά του πλαφόν 100% στον ανατοκισμό των ασφαλιστικών οφειλών μη μισθωτών. Μια αδικία 13,5 ετών, με επιτόκιο 8,5% που είναι απλώς εκτός πραγματικότητας. Πάνω από 800.000 απολεσθείσες ρυθμίσεις, ύψους 13,5 δισ. ευρώ με μηδενικό δημοσιονομικό κόστος. Καμία αναφορά.
- Η αυτόματη παράταση των επαγγελματικών μισθώσεων για τις συνεπείς εμπορικές επιχειρήσεις. Μηδενικού κόστους, καθοριστικής σημασίας για χιλιάδες καταστήματα που βλέπουν το ενοίκιο να εκτοξεύεται. Καμία αναφορά.
Οι προτάσεις αυτές αγνοήθηκαν όχι όμως για δημοσιονομικούς λόγους. Ειδικά για την τεκμαρτή φορολόγηση το ερώτημα παραμένει: Όσο διευρύνεται η ψηφιακή δυνατότητα του κράτους να γνωρίζει την πραγματική οικονομική δραστηριότητα μιας ψηφιακής επιχείρησης, για πόσο ακόμη είναι δικαιολογημένη η φορολόγηση εισοδήματος που τεκμαίρεται αντί να προκύπτει από τα πραγματικά δεδομένα της;
- Το τέλος επιτηδεύματος και η τιμωρία της Αττικής
Η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τα νομικά πρόσωπα παρουσιάστηκε ως η κατάργηση «του τελευταίου μνημονιακού νόμου». Είναι, όμως, μια κατάργηση με γεωγραφικό αστερίσκο. Το τέλος επιτηδεύματος καταργείται από το 2027 για τα νομικά πρόσωπα εκτός Αττικής. Για τις επιχειρήσεις της Αττικής, δηλαδή για τη μισή σχεδόν εμπορική δραστηριότητα της χώρας, μειώνεται κατά 50% το 2028 και καταργείται πλήρως το 2029. Ρωτάμε ευθέως: με ποιο κριτήριο ένας κεφαλικός φόρος, που επιβάλλεται ανεξαρτήτως κερδοφορίας και τζίρου, είναι άδικος στη Λάρισα το 2027 αλλά δίκαιος στην Κυψέλη, στο Περιστέρι και την Κοκκινιά μέχρι το 2029; Η υποτιθέμενη «ευημερία της Αττικής» είναι στατιστικό μέγεθος. Η πραγματικότητα του μικρού καταστήματος στα Πετράλωνα, στο Αιγάλεω ή στη Δραπετσώνα δεν έχει καμία σχέση με τους μέσους όρους. Αντίθετα, η επιχείρηση της Αττικής επωμίζεται το υψηλότερο ενοίκιο, το υψηλότερο κόστος λειτουργίας και τον σφοδρότερο ανταγωνισμό από τις μεγάλες αλυσίδες και τις διεθνείς πλατφόρμες. Η Αττική δεν ζητά προνόμια. Ζητά να μην τιμωρείται επειδή απλώς είναι Αττική.
- Η προκαταβολή φόρου: θετική κατεύθυνση, υπερβολικά αργός ρυθμός
Η μείωση της προκαταβολής φόρου από το 55% στο 50% για τα φυσικά πρόσωπα και η ετήσια αποκλιμάκωση κατά 5 μονάδες για τα νομικά πρόσωπα, ώστε από το 80% να φτάσει το 50% κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Το μέγεθος, όμως, και ιδίως ο ρυθμός, δεν ανταποκρίνονται στο πρόβλημα. Μιλάμε για έναν φόρο επί εισοδημάτων που δεν έχουν ακόμη παραχθεί, ο οποίος στερεί ρευστότητα από 370.000 επιχειρήσεις. Και δεν πρόκειται καν για απολεσθέντα δημόσια έσοδα, αλλά για προείσπραξη που συμψηφίζεται αργότερα. Με τον ρυθμό των 5 μονάδων ετησίως, ένα νομικό πρόσωπο θα δει την προκαταβολή του στο 50% περί το 2033. Η επιχείρηση όμως χρειάζεται ρευστότητα τώρα, όχι σε επτά χρόνια.
- Η «συνέπεια» ως φίλτρο αποκλεισμού
Σε ολόκληρη την ομιλία η λέξη «συνέπεια» λειτούργησε ως κλειδί για την πρόσβαση σε ελαφρύνσεις. «Συνεπείς επαγγελματίες», «συνεπείς επιχειρήσεις». Η ύπαρξη συγκεκριμένων κριτηρίων είναι αναγκαία. Χρειάζεται, όμως, αυτά τα κριτήρια να είναι αναλογικά, δίκαια και εφαρμόσιμα στην πραγματική καθημερινότητα μιας μικρής επιχείρησης. Μπορεί μια τυπική παράβαση ή ένα τεχνικό σφάλμα πριν από τέσσερα ή πέντε χρόνια να αντιμετωπίζεται όπως μια ουσιαστική και σοβαρή παραβατική συμπεριφορά; Κι τι συμβαίνει όταν η απόκλιση προκύπτει από τεχνική δυσλειτουργία κρατικού ή διασυνδεδεμένου πληροφοριακού συστήματος; Ακριβώς γι’ αυτό η ΕΣΕΕ έχει προτείνει ένα πλαίσιο «Safe Harbour», ώστε η επιχείρηση να μην υφίσταται κυρώσεις για τεχνικά προβλήματα για τα οποία δεν φέρει ευθύνη.
- Ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός δεν μπορεί να είναι διαρκής λογαριασμός για τη μικρή επιχείρηση
Εδώ βρίσκεται, ίσως, η μεγαλύτερη παράλειψη της ομιλίας. Τα τελευταία χρόνια η μικρή επιχείρηση κλήθηκε να συμμορφωθεί με ένα διαρκώς διογκούμενο πλέγμα ψηφιακών υποχρεώσεων: myDATA, POS και διασύνδεση ταμειακών, ψηφιακή κάρτα εργασίας, ψηφιακό δελτίο αποστολής. Δεν αντιστεκόμαστε στον εκσυγχρονισμό, τον υπηρετήσαμε. Το πρόβλημα είναι άλλο. Κάθε φορά που το κράτος επιβάλλει μια νέα ψηφιακή υποχρέωση, δεν παρέχει το εργαλείο. Παραπέμπει την επιχείρηση στην αγορά. Το είδαμε με τα POS και τις τραπεζικές χρεώσεις. Το ξαναζούμε τώρα με το ψηφιακό δελτίο αποστολής. Το αποτέλεσμα είναι η μικρή και πολύ μικρή επιχείρηση να γίνεται δέσμια των παρόχων ή των τραπεζών, με μηνιαίες συνδρομές, κόστη παραμετροποίησης, υποχρεωτικές αναβαθμίσεις και μηδενική διαπραγματευτική ισχύ. Μια πολύ μικρή επιχείρηση – ακόμη κι αν δεν έχει χονδρική πώληση- επιβαρύνεται με το ίδιο σχεδόν πάγιο κόστος με μια μεγάλη αλυσίδα. Η θέση μας είναι σαφής: όταν η πολιτεία επιβάλλει μια ψηφιακή υποχρέωση, οφείλει να παρέχει τουλάχιστον δημόσια, δωρεάν, λειτουργική πλατφόρμα βασικής συμμόρφωσης για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Όπως το gov.gr έγινε δημόσιο αγαθό για τον πολίτη, έτσι πρέπει να υπάρξει δημόσιο ψηφιακό αγαθό για τη μικρή επιχείρηση. Η χρήση ιδιώτη παρόχου πρέπει να είναι επιλογή και όχι μονόδρομος. Σε αυτό προσθέτουμε τα δύο αιτήματα που επίσης αγνοήθηκαν: την αρχή «once only», ώστε οι επιχειρήσεις να μην υποβάλλουν δέκα φορές το ίδιο δικαιολογητικό, και τη θέσπιση πλαισίου «Safe Harbour», ώστε να μην τιμωρούνται με πρόστιμα για βλάβες και δυσλειτουργίες συστημάτων για τις οποίες ουδεμία ευθύνη φέρει.
VIII. Η μεγάλη σιωπή για τη νησιωτικότητα
Στις εξαγγελίες της ΔΕΘ 2026 έγινε αναφορά στην εδαφική συνοχή, για σύγκλιση κέντρου και περιφέρειας, για «ορεινότητα και νησιωτικότητα ως συγκριτικό πλεονέκτημα». Δεν ειπώθηκε, ωστόσο, ούτε μία λέξη για τα πραγματικά προβλήματα της νησιωτικής επιχειρηματικότητας. Ουδεμία αναφορά για συγκεκριμένα ζητήματα που είχαμε θέσει, όπως πλήρη επαναφορά των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά του Αιγαίου χωρίς τις σημερινές πληθυσμιακές στρεβλώσεις, βελτίωση του Μεταφορικού Ισοδύναμου και της δυνατότητας απρόσκοπτης τροφοδοσίας των επιχειρήσεων, κίνητρα για την προσέλκυση και διατήρηση εργαζομένων στα νησιά και θεσμική αναγνώριση της τουριστικής επιχείρησης. Η νησιωτικότητα δεν είναι μόνο γεωγραφικό χαρακτηριστικό. Είναι καθημερινό πρόσθετο κόστος μεταφοράς, αποθήκευσης, ενέργειας και ανθρώπινου δυναμικού, το οποίο η νησιωτική επιχείρηση επωμίζεται μόνη της.
- Ο χρόνος ως μέθοδος
Μας ζητήθηκε να αξιολογήσουμε ένα «τετραετές ημερολόγιο». Το κάναμε. Η διαπίστωσή μας είναι ότι ένα σημαντικό μέρος των εξαγγελιών δεν αφορά την επόμενη χρονιά, αλλά την επόμενη μεθεπόμενη κυβερνητική θητεία. Πλήρης κατάργηση τέλους επιτηδεύματος στην Αττική: 2029. Προκαταβολή φόρου στο 50% για τα νομικά πρόσωπα: αρχές της δεκαετίας του 2030. Στόχοι μεταποίησης, επενδύσεων, χρέους: 2030-2031. Με άλλα λόγια, ένα μεγάλο μέρος όσων ακούστηκαν θα υλοποιηθεί εφόσον η σημερινή κυβέρνηση εκλεγεί ακόμη δύο ή και τρεις φορές. Η μικρή επιχείρηση, όμως, δεν σχεδιάζει με ορίζοντα τριών κυβερνητικών κύκλων. Σχεδιάζει με ορίζοντα maximum τριμήνου γιατί μέσα στο διάστημα αυτό πληρώνονται το ενοίκιο, ο ΦΠΑ, μισθοδοσία και προμηθευτές και άλλες πάγιες υποχρεώσεις.
- Ο διάλογος έγινε. Το αποτέλεσμα ήταν προαποφασισμένο.
Ο διάλογος έγινε. Κληθήκαμε, καταθέσαμε, τεκμηριώσαμε, κοστολογήσαμε, επί εβδομάδες καλλιεργήθηκαν προσδοκίες. Οι προσδοκίες αυτές διαψεύστηκαν, γιατί όσα ανακοινώθηκαν, φάνηκε ότι ήταν εξαρχής προαποφασισμένα. Το πιο εύγλωττο τεκμήριο είναι ότι τις προτάσεις μας τις είδαμε να υιοθετούνται από κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία όμως σήμερα δεν έχουν τη δυνατότητα να τις νομοθετήσουν. Ενώ εκείνοι που έχουν τη δυνατότητα να τις νομοθετήσουν, δεν τις υιοθέτησαν. Ο διάλογος έχει νόημα μόνο όταν μπορεί να μεταβάλει την απόφαση. Διαφορετικά, δεν είναι διάλογος είναι τελετουργία που καλλιεργεί επικοινωνιακά προσδοκίες, τις οποίες στο τέλος διαψεύδει.
- Τι ζητάμε τώρα
Ενόψει του προϋπολογισμού του 2027 και της νομοθετικής εξειδίκευσης των εξαγγελιών, η ΟΕΣΑΟΝΝΑ επαναφέρει στο ακέραιο το πλαίσιο προτάσεων που έχει καταθέσει η ΕΣΕΕ. Το εμπόριο δεν ζητά επιδόματα. Ζητά να μπορεί να λειτουργήσει. Δεν ζητά εξαιρέσεις. Ζητά να μην εξαιρείται. Δεν ζητά προνόμια. Ζητά ισοτιμία ανάμεσα σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, ανάμεσα σε κέντρο και περιφέρεια, ανάμεσα στην ηπειρωτική και νησιωτική υπόσταση της χώρας μας, ανάμεσα σε αυτόν που πληρώνει και αυτόν που δεν πληρώνει. Ο «ορίζοντας» στον οποίο αναφέρθηκε ο Πρωθυπουργός θα κριθεί από το αν θα τον δει και το μικρό κατάστημα της γειτονιάς. Γιατί όταν κλείνει ένα κατάστημα, δεν χάνεται μόνο μια επιχείρηση. Σβήνει ένα φως στον δρόμο, χάνονται δύο και τρεις θέσεις εργασίας, και η γειτονιά γίνεται λίγο πιο άδεια.
Η Ομοσπονδία Εμπορικών Συλλόγων Αττικής Όμορων Νομών και Νήσων Αιγαίου παραμένει στη διάθεση της Πολιτείας για ουσιαστικό διάλογο. Με προτάσεις, με τεκμηρίωση και με την απαίτηση να υπάρχει κάποιος να τις ακούσει.